Дүнгүүдые согсолхо ба ерээдүйдэ бэелүүлхэ түсэбүүдые табиха зорилготойгоор 500-гаад шахуу түлөөлэгшэд суглараа. Хүн зоной тоо бүридхэлнүүдэй мэдээгээр, бүхы дэлхэй дээрэ буряадби гэжэ өөрыгөө тоолодог 500-һаа 700 мянган хүрэтэр буряадууд ажаһуудаг. Диилэнхи хубинь Оросто, Хитадта ба Монголдо байна. Улаан-Үдэ хото руу хуралдаанда гэжэ 493 түлөөлэгшэд ерээ, хүн бүхэниинь 10 мянган хүнэй ашаг һонирхол түлөөлэн хабаадана.

Мүнөөдэр тус хэмжээ ябуулгада хабаадагшад юрэнхылэгшые, зүблэлэй шэнэ бүридэл һунгана, мүн тиихэдэ эблэлэй гол дүрим зүбшэн хэлсэнэ.

Түлөөлэгшэдэй тоодо Эрхүү можын амбан захирагшын орлогшо – Усть-Ордын Буряадай тойрогой Захиргаанай хүтэлбэрилэгшэ Анатолий Прокопьев, Үбэр Байгалай хизаарай Агын Буряадай тойрогой Захиргаанай хүтэлбэрилэгшын орлогшо Билигма Будаева, Монголой Буряад соёл ба ёһо заншал хүгжөөлгын жасын юрэнхылэгшэ Билэгсайхан Соёлсүрэнгийн ба Хитадай Арадай Уласай Буряад соёлой түбэй захирал Цэрэндаша гэгшэд оролсоо.

Хабаадагшадые Буряадай Толгойлогшо Алексей Цыденов ба Оросой Буддын шажантанай заншалта Сангхын Дид Хамба лама Дагба Очиров амаршалан мэндэшэлээ.

–      Хүндэтэ нүхэд, холо ойрын газар нютагуудһаа хүрэжэ ерэһэн хүндэтэ айлшад! Бүгэдэнииетнай амаршалан мэндэшэлжэ, ашаг үрэтэйгөөр, эбтэй эетэйгээр суг хамта ажаллая гэжэ хүсэнэб. Мүнөө бэлэн бэшэ саг – дэлхэймнай туршалга гаража байна. Тиимэһээ илангаяа мүнөө үе сагта эб нэгэтэй, эршэ хүсэтэй байха гээшэ тон шухала. Буряад араднай урма зоригоо, арга боломжонуудаа харуулжа байна. Манай хүбүүд сэрэгэй тусхай операциин хэмжээндэ нэрэ түрэтэйгөөр Эхэ ороноо хамгаалжа, буряад эрэшүүлэй, буряад сэрэгшэдэй хүсэ шадал гэршэлнэ. Манай соёл, манай зүгжэгшэд гүрэнэймнай, мүн гадаада оронуудайшье тайзангууд дээрэ ялас гэмээр харуулагдана, зэдэлнэ. Буряад соёлнай улам мэдээжэ боложо, улам лэ дэлгэржэ байна. Буряад эдеэ хоолнай гүрэн дотороо суутай – буузамнай бүхэроссиин үндэһэн эдеэ хоолой урилдаанда түрүү һуури эзэлээ. Манай дуушан Чингис Раднаев нёдондо үндэһэтэнэй зохёохы бүлгэмүүдэй ба зүжэгшэдэй дунда Орос гүрэн дотороо эгээ эрхим гэжэ тодороо. Омогорхохо, мүн улам баяжуулан дэлгэрүүлхэ зүйлнүүд бидэндэ бии, мүн хэхэ юумэншье баһал бии. Хүндэтэ нүхэд, мүнөөдэр бултадаа һайнаар ажаллаял даа! Буряад араднай мүнхэдөө хүгжэн һалбараг лэ даа! – гэжэ Алексей Цыденов онсолон тэмдэглээ.   

Уласай Засагай газар буряад хэлэ ба үндэһэтэнэй соёл сахин дэлгэрүүлхэ талаар саг үргэлжын ажал ябуулжа байдаг. 2023 ондо буряад хэлэ дэмжэлгэдэ ба хүгжөөлгэдэ һомологдодог мүнгэнэй хэмжээн 90 сая түхэригтэ хүрөө, буряад хэлэ хүгжөөлгын һалбарида Буряадай Толгойлогшын нэрэмжэтэ шан барюулагдадаг, түхэреэн хоногой туршада мэдээсэжэ байдаг “Буряад ТВ” гэһэн түрүүшын буряад теле-субаг байгуулагдаа. Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэлэй хабаадалгатайгаар “Алтаргана”, “Сагаалган”, “Сурхарбаан”, “Ёрдын наадан”, “Гэсэрэй наадан” гэһэн уласхоорондын хэмжээ ябуулганууд үнгэргэгдэнэ. Эдэ бүгэдын дэлисэ ба эмхидхэлэй хэмжээгээр бодоходо, олон тоото хабаадагшадынь өөрынгөө угсаатанай шэнжэ, үндэһэтэнэй ёһо заншал ба онсо өөрын шанараа сахин хамгаалха гэжэ оролдоно.

Түрэлхи хэлэ ба соёл хүгжөөн дэлгэрүүлгэдэ сэгнэшэгүй хубита олондо мэдээсэл тараадаг хэрэгсэлнүүд оруулна: “Буряад үнэн”, “Буряад ФМ”, “Буряад ТВ”, “Сэлэнгэ ТВ”, саарһан ба сахим хэблэлнүүд, Интернедтэ хүдэлдэг блогернууд ба тусхай бүлгэмүүд.

Түрэлэй һэльбээ, яһатанууд хоорондын эб найрамдал ба эхэ орондоо дурлал сахиха талаар ажал ябуулгада нютагаархинай бүлгэмүүд бага бэшэ хубита оруулна. Оросой можо нютагуудта ба хари гүрэнүүдтэ тэдэнэр тоонто нютагтаа, ёһо заншалдаа, түрэлхи хэлэндээ дурлал түрүүлхэ ба бусад үндэһэ яһатаниие хүндэлхэ талаар хэмжээ ябуулгануудые үнгэргэжэ байдаг.

Мүнөөдэр элидхэлнүүдые шагнаад зүбшэн хэлсэһэнэй удаа Бүгэдэ Буряадай үндэһэн соёлой эблэлэй VII хуралдаанда хабаадагшад ерэхэ табан жэлэй туршада буряад соёл ба хэлэ хүгжөөхэ талаар хэмжээ ябуулгануудай түсэб зохёохо тухай шиидхэбэри абаха. Түсэб дотор Оросой можо нютагуудта ажал ябуулдаг буряад соёлой бүлгэмүүдые дэмжэхэ, эрдэм шэнжэлгын ажал гүнзэгырүүлхэ, буряад хэлэеэ ба ёһо заншалаа хэрэглэхэ, ном һударнуудые хэблэхэ, хубсаһа хунар оёхо ба арадай дуунуудай согсолбори хэблэхэ талаар хэмжээнүүд хараалагданхай. Гадна үндэһэ яһатанууд хоорондын, шажан мүргэлнүүд хоорондын харилсаа, оюун ухаанай хүмүүжэл, илангаяа залуу үетэнэй хоорондо, буряад ёһо заншалай үндэһэн дээрэ элүүр энхэ амидарал хүгжөөлгэ баһал энэ түсэб дотор хараалагдаа.